Tema 7: Eğitimde teknoloji kullanımını anlamak

7.6 Medyanın zaman ve mekân boyutlar

OEBPS/images/image0090.jpg

Şekil 7.6.1 Ses kasetleri, kaydedilmiş, asenkron bir teknolojidir

Farklı medya ve teknolojiler, zaman ve mekân içinde farklı işlerler. Bu boyutlar, hem öğrenmeyi kolaylaştırmak veya engellemek hem de öğrenenler için daha fazla esneklik sağlamak veya sahip oldukları esnekliği kısıtlamak açısından son derece önemlidir. Burada, gerçekten birbirine yakın iki boyut bulunmaktadır:

  • canlı’ veya kaydedilmiş
  • senkron (eş zamanlı) veya asenkron (farklı zamanlı)

7.6.1 Canlı veya kaydedilmiş

Canlı ve kaydedilmiş terimleriyle ne söylenmek istendiği açıktır. Canlı medya, tanımı gereği, ders anlatımları, seminerler ve bire-bir özel dersler gibi yüz yüze etkinliklerdir. Bir etkinliğin ‘canlı’ olması, herkesin diğerleri gibi aynı zamanda aynı yerde bulunmasını gerektirir. Bu bir rock konseri de olabilir, bir spor olayı da bir ders de… Seminer ve benzeri canlı etkinlikler, güven tesis etme gibi kişisel ilişkilerin önemli olduğu hâllerde ya da öğrenciler veya eğitmenler tarafından duygusal olarak sahip olunan tutum veya duruşa meydan okumak için kullanıldığında işe yarar. Canlı bir dersin eğitsel açıdan başlıca avantajı, bilgi aktarımının ötesinde, öğrencilere ilham veren veya onları güdüleyen ya da öğrencileri bulundukları yerden daha yukarıya taşıyabilecek güçlü bir duygusal niteliği olmasıdır. Canlı etkinlikler, doğaları gereği geçicidirler. İyi hatırlanabilirler ancak tekrar edilemezler; tekrar edilseler bile, farklı bir dinleyici kitlesiyle tamamen farklı bir deneyim olacaktır. Dolayısıyla canlı etkinliklerin kuvvetli bir nitel veya duyuşsal tarafı vardır.

Diğer taraftan kaydedilen medya, bir video kaset veya ses kasetinde olduğu gibi kayda sahip olan kişinin sürekli erişimine açıktır. Kitaplar ve diğer basılı materyallerin tümü, kaydedilmiş medya sınıfına dâhildir. Kaydedilmiş medyanın en kritik eğitsel özelliği, öğrencilerin aynı öğretim materyaline sınırsız sayıda ve ne zaman uygun olduklarına bağlı olarak esnek bir şekilde erişebilmeleridir.

Canlı etkinlikler de, tabii ki kaydedilebilir; ancak canlı bir spor olayını ve aynı etkinliğin banttan kaydını seyreden herkesin bildiği gibi bunlar tamamen farklı deneyimlerdir. Öyle ki banttan verilen spor etkinliklerinde, özellikle de skoru biliyorsanız, duygusal yükleme çok daha az olacaktır. Bununla birlikte kaydedilmiş medya da bizi duygusal olarak harekete geçirebilir, aynı iyi yazılmış bir roman gibi.. Ama elbette ki romandan edineceğimiz deneyim, romanda tasvir edilen olayların içinde bizzat yer almamızdan farklı bir deneyim olacaktır.

7.6.2 Senkron veya asenkron

Senkron teknolojiler, iletişim sürecinde yer alan tüm tarafların hep birlikte ve aynı anda katılımını gerektirir. Tarafların, aynı mekânda olmalarına gerek yoktur.

Dolayısıyla canlı etkinlikler, senkron veya eş zamanlı medyaya bir örnek olabilir; ancak canlı etkinliklerin tersine, teknoloji sayesinde senkron öğrenmede herkesin aynı yerde olmasına gerek yoktur. Tek yapılması gereken, mekândan bağımsız olarak etkinliğe aynı anda katılmaktır. Video konferans veya webinar, ‘canlı’ olarak yayınlanabilen fakat herkesin aynı yerde olmasını gerektirmeyen senkron teknolojilere örnek olarak verilebilir. Diğer senkron teknolojilere örnek, televizyon ve radyo yayınlarıdır. Yayının iletildiği saatte ‘orada’ olmalısınız, yoksa yayını kaçırırsınız. Ancak ‘orada’ ile kast ettiğimiz yer, eğitmenin bulunduğu yerden farklı bir yer olabilir.

Asenkron teknolojiler, katılımcıların farklı zamanlarda enformasyona erişebilmelerini veya iletişime geçebilmelerini olanaklı kılar. Yer ve zaman seçimi, genellikle katılımcının tercihine kalmıştır. Kaydedilen tüm medya türleri, asenkrondur. Kitaplar, DVD’ler, Youtube videoları, kaydedilen ve internet üzerinden erişime sunulan ders anlatım videoları ve çevrim içi tartışma forumları asenkron medya veya teknolojilere örnek olarak verilebilir. Öğrenenler, bu teknolojilere istedikleri zaman ve istedikleri yerden erişebilirler.

Şekil 7.6.2, farklı zaman ve mekân kombinasyonları açısından, medya türleri arasındaki temel farklılıkları göstermektedir.

Yer

Aynı

Farklı

Zaman

Aynı

Canlı (Yüz yüze) media: ders anlatımları, seminerler, öğreticiler, laboratuvarlar çalıştaylar,

Webinarlar

Video konferanslar

Sanal dünyalar

Uzak laboratuvarlar

Eş zamanlı

Farklı

Öz-yönetimli laboratuvarlar/çalıştaylar/stüdyolar Kütüphane/öğrenme merkezleri

Kaydedilmiş Medyası: kitaplar, kasetler, ÖYS’ler, çevrim içi tartışma formları, ders anlatımı/ stram videoları, bloglar, wikiler

Eş zamanlı olmayan

Şekil 7.6.2 Öğretmen/eğitmenlerin öğrencilerden zaman ve mekân üzerinden ayrımı

7.6.3 Neden önemli?

Eğitim açısından bakıldığında, asenkron veya kaydedilen medya türleriyle ilişkilendirilen büyük faydalar bulunmaktadır. Enformasyona herhangi bir zaman erişebilmek veya istendiği zaman iletişim kurabilmek, öğrenenlere daha fazla kontrol ve esneklik vermektedir. Bu medyanın sağladığı eğitsel faydalar, birçok çalışmada teyit edilmiştir. Örneğin, Means ve ark. (2010) öğrencilerin harmanlanmış öğrenme konusunda daha iyi performans gösterdiklerini çünkü çevrim içi materyallere her zaman erişebildiklerini belirtmiştir.

Açık Üniversitede yapılan bir araştırma, içerik ve format aynı da olsa öğrencilerin canlı yayından ziyade kasetlere kaydedilen radyo yayınlarını dinlemeyi tercih ettiğini göstermiştir (Grundin, 1981; Bates vd., 1981). Bununla beraber, ses kaydının biçimi değişip öğrenciler kasetlerin tekrar çalma ve durdurma gibi kontrol özelliklerini kullanmaya başlayınca, sağlanan faydanın daha da çoğaldığı görülmüştür. Yayınların doğrudan kaydedildiği kasetlerle karşılaştırıldığında, öğrencilerin böyle ‘tasarlanmış’ ses kasetlerinden daha iyi öğrendiği tespit edilmiştir; özellikle de kasetler metin veya grafik gibi görsel materyallerle bütünleştirilip zenginleştirildiğinde… Bu özellik, örneğin matematik formüllerinin öğrenciye anlatıldığı benzeri materyallerde bilhassa değerlidir (Durbridge, 1983).

Bu araştırma, senkron teknolojilerden asenkron teknolojilere geçerken tasarımı değiştirmenin ne kadar önemli olduğunun altını çizmektedir. Böylelikle, esneklik ve erişim kolaylığı açısından canlı ders anlatımlarının kaydedilmesi veya okuma materyallerine zaman veya yer sınırlaması olmaksızın erişilebilmesinin faydaları olsa da ders anlatımlarının veya metinlerin asenkron kullanım için yeniden tasarlanmasının (testler, geri bildirimler, öğrencilerin dersi durdurup araştırma veya ekstra okuma yaparak derse geri dönmesini gösteren noktalar gibi) öğrenme faydalarını artıracağını rahatlıkla öngörebiliriz.

Öğrenme materyallerine talep üzerine (kayıtlı dersler veya web seminerleri/ webinarlar, öğrenim yönetim sistemleri, web siteleri, sosyal medya) erişebilme imkânı özellikle hem çalışıp hem okuyan, küçük çocuğu olan ve uzun mesafeli gidiş-geliş yapan öğrenciler için önem arz eder. Bu nedenle, öğrencilerin bir eğitmen ile ya aynı yerde ya da aynı zamanda hazır bulunmaları gerekiyorsa, teknoloji kullanımı ile sağlanamayan bariz pedagojik faydalar olmalıdır. Özellikle, öğrencilerin bu kadar çok öğretme ve öğrenmeyi eş zamansız olarak yapılabilecekken öğrencilerin okula veya kampüse gelmeleri veya belirli bir zamanda hazır olmaları için sosyal veya pedagojik nedenler nelerdir?

Kayıtlı ve akan materyaller aracılığıyla medyaya erişme olanağı, öğretim tarihinin deneyimlediği en büyük değişimlerden biridir. Görüldüğü gibi canlı medyada ve doğrudan kişiler arası iletişim gibi bazı avantajları vardır ancak benzersiz avantajlarından ve ilişkilerinden yararlanmak için daha seçici bir şekilde kullanılmaları gerekir.

7.6.4 İnternetin önemi

Yayın/iletişimsel ve senkron/asenkron birbirinden farklı iki boyuttur. Bunları Şekil 7.6.4’deki gibi bir matrise yerleştirdiğimizde, farklı teknolojileri matrisin farklı kadranları altında sınıflandırabiliriz. (Ben sadece birkaçını ekledim – siz bu şemaya başka teknolojileri yerleştirebilirsiniz):

OEBPS/images/image0091.png

ekil 7.6.4 Medya özellikleri açısından internetin önemi

İnternet bu kadar önemli olmasının nedeni tüm diğer medya türlerini ve teknolojileri kapsayan, dolayısıyla öğrenme ve öğretme için uçsuz bucaksız olanaklar sunan bir ortam olmasıdır. Bu durum, eğer istersek, öğretimimizi nasıl tasarlamamız gerektiğine ilişkin çok özgün olabilmemizi sağlıyor. Böylece, teknolojinin tüm özelliklerini ve tüm boyutlarını bu tek bir medya aracılığıyla hangi öğrenme bağlamında olursa olsun en etkili şekilde kullanabiliriz.

7.6.5 Sonuç

Bu aşamada, şunu belirtmem gerekir: yayın/iletişimsel/senkron/asenkron özelliklerinin bazı güçlü ve zayıf yönlerinden bahsetmiş olsam da farklı teknolojileri ne zaman kullanacağımız veya birleştirebileceğimize karar verebilmek için bir değerlendirme çerçevesine ihtiyacımız var. Bu da belirli bağlamlar içinde en doğru ve en uygun teknolojileri seçmemizi sağlayacak ölçütlerin geliştirilmesi anlamına gelmektedir.

Kaynakça

Bates, A. (1981) ‘Some unique educational characteristics of television and some implications for teaching or learning‘ Journal of Educational Television Vol. 7, No.3

Durbridge, N. (1983) Design implications of audio and video cassettes Milton Keynes: Open University Institute of Educational Technology (out of print)

Grundin, H. (1981) Open University Broadcasting Times and their Impact on Students’ Viewing/Listening Milton Keynes: The Open University Institute of Educational Technology (out of print)

Means, B. et al. (2009) Evaluation of Evidence-Based Practices in Online Learning: A Meta-Analysis and Review of Online Learning Studies Washington, DC: US Department of Education

Etkinlik 7.6 Teknolojinin zaman ve mekân boyutları

1. Teknolojilerin bu şekilde sınıflandırılması size anlamlı geliyor mu?

2. Şekil 7.6.2 ve Şekil 7.6.4’e başka teknolojileri veya medya türlerini de yerleştirebilir misiniz? Hangi medya ve teknolojilerin bu şekillere uymadığını düşünüyorsunuz? Neden?

3. Öğrencilerin her iki teknolojiye de erişimi olduğunu varsayarsak, bir ses kasedinin Second Life’tan daha iyi bir seçim olacağı bir öğrenme durumu düşünebiliyor musunuz? Peki ya Second Life’ın ses kasedinden daha etkili olabileceği tam tersi bir durumu? Neyin daha iyi olacağına ilişki belirleyici ölçütler veya koşullar neler olabilir?

Senaryodaki yorumlarım için aşağıdaki podcaste tıklayın.

Ses ögesi, kitabın bu sürümünden çıkarıldı. Buradan çevrim içi olarak dinleyebilirsiniz: https://pressbooks.bccampus.ca/teachinginadigitalagev2/?p=187

 

License

Icon for the Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License

Dijital Çağda Öğretim 2. Baskı by © 2019 Anthony William (Tony) Bates adına lisanslıdır is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License, except where otherwise noted.

Share This Book